Ceff Bezos tərəfindən qurulan Blue Origin, Ay səthində istifadə edilə bilən bir oksigen istehsal sisteminin inkişaf etdirildiyini elan edib. Şirkətin məlumatına görə, hazırlanmış reaktor, elektrik cərəyanından istifadə edərək Ay torpağından nəfəs alan oksigen istehsal edə bilər. Bu inkişaf gələcəkdə planlaşdırılan daimi Ay məskunlaşmaları üçün vacib bir mərhələ hesab olunur. Ay səthini örtən nazik toz təbəqəsinin (reqolit) təxminən yarısının oksigendən ibarət olduğu məlumdur. Lakin, bu oksigen birbaşa istifadə edilə bilməz, çünki o, dəmir və titan kimi metallarla kimyəvi şəkildə birləşir. Blue Origin-in sistemi bu birləşmiş quruluşu pozmağı və oksigeni buraxmağı hədəfləyir.
Şirkətin “Hava Pioneri” adlandırdığı kiçik miqyaslı reaktor, Aydakı istehsal konsepsiyasının mərkəzində yerləşir. Blue Origin bildirir ki, bu texnologiya uçuşa hazır hala gətirilə bilər və Ayda davamlı həyat üçün ilk nəfəs alan hava mənbəyi təmin edə bilər. Paylaşılan şəkillərdə ay torpağına bənzər materialın içərisində oksigen qabarcıqlarının əmələ gəldiyi göstərilir. Blue Origin şirkəti Yerdən oksigen daşınmasının həm baha başa gəldiyini, həm də riskli olduğunu bildirib və Ayda istehsalın uzunmüddətli kosmik məskunlaşmalar üçün zərurətə çevriləcəyini vurğulayıb. Şirkət sistemin yalnız oksigen istehsal etməyəcəyini, həm də kosmik gəmilər üçün yanacaq və həyat təminatı sistemlərinə töhfə verəcəyini bildirib. İşlənib hazırlanmış sistem yüksək temperaturlu elektroliz prinsipi ilə işləyir. Ay torpağı təxminən 1600 dərəcə Selsiyə qədər qızdırılır, sonra komponentləri ionlara ayırmaq üçün elektrik cərəyanı tətbiq olunur.
Elektroliz əsaslı ayrılma
Bu prosesdə müsbət yüklü metal və silikon ionları bir elektroda cəlb olunur, mənfi yüklü oksigen ionları isə digər elektrodda toplanır. Oksigen qaz kimi buraxılır və istifadəyə yararlı hala gəlir, metal komponentləri isə sistemin bazasında toplanır. Bu üsul təkcə oksigenin deyil, həm də dəmir, alüminium və silikon kimi tikinti materiallarının istehsalına imkan verir. Şirkət bildirir ki, bu yan məhsullar gələcək ay infrastrukturunda, elektron sistemlərdə və enerji istehsalı avadanlıqlarında istifadə edilə bilər. Layihə Blue Origin şirkətinin “Mavi Kimyagər” adlı daha geniş kosmik resurslardan istifadə proqramının bir hissəsi olaraq həyata keçirilir. NASA şirkətlə əməkdaşlıq çərçivəsində bu layihə üçün 35 milyon dollar maliyyə ayırıb. Proqramın məqsədi Ay və dərin kosmik missiyalar üçün uzunmüddətli texnologiyaların inkişaf etdirilməsidir.
NASA həmçinin Blue Origin şirkətinə Apollo missiyalarından Yerə gətirilən ay nümunələrini təqdim edərək sistemi sınaqdan keçirmək üçün istifadə edilə bilən daha real simulyasiya mühitinin yaradılmasına töhfə verib. Bu, reaktoru real Ay şəraitinə daha yaxın məlumatlarla qiymətləndirməyi hədəfləyir. Şirkət bildirir ki, reaktor oksigen istehsal etməklə yanaşı, şüşə, günəş paneli örtükləri və elektron komponentlər üçün lazımi materialları da təmin edə bilər. Digər tərəfdən, sistemin işləməsi üçün təxminən 1 meqavat enerji tələb olunduğu bildirilir. Bu miqdar eyni vaxtda yüzlərlə evin enerji ehtiyacına bərabərdir. Blue Origin şirkəti bu enerjinin Ay səthində quraşdırılmış günəş paneli massivləri ilə ödənilə biləcəyini gözləyir. Şirkətin planına görə, gələcək hər bir Ay yaşayış məntəqəsində bu cür reaktorları enerji ilə təmin etmək üçün müstəqil enerji infrastrukturu olacaq. NASA, Artemis IV missiyasının bir hissəsi olaraq 2028-ci ildə insanları Aya geri göndərməyi planlaşdırsa da, Blue Origin və SpaceX kimi şirkətlər də Ayda daimi bazalar qurmaq üçün yarışırlar.
