ABŞ-da təxminən 50 ildir qüvvədə olan yerüstü səsdən sürətli uçuşlara qoyulan qadağa sona çatır. Səs sürətini aşan mülki uçuşları tamamilə qadağan etmək əvəzinə, ABŞ Nəqliyyat Departamenti və Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) səs-küy səviyyələrinə əsaslanan yeni bir qayda tətbiq etməyi planlaşdırır. Bu, təyyarələrin təxminən 1240 km/saat olan 1 Max-dan yuxarı sürətə çatmasına imkan verəcək. Müqayisə üçün, kommersiya sərnişin təyyarələri hazırda adətən 885 ilə 965 km/saat arasında sürətlə hərəkət edir.
FAA 2027-ci ilin ortalarına qədər iki qaydanı yekunlaşdırmağı hədəfləyir: səs-küyə əsaslanan sertifikatlaşdırma standartı və səsdən sürətli təyyarələrin uçuş və eniş zamanı riayət etməli olduğu səs-küy limitlərini müəyyən edən qaydalar.
Qaydalar 2027-ci ildə dərc olunacaq
Bu dəyişiklik ilk dəfə ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən 2025-ci ilin iyun ayında imzalanmış prezident fərmanı ilə təklif edilmişdir. Fərmanda FAA-dan ABŞ ərazisi üzərindən səsdən sürətli uçuşlara qoyulan qadağanı və səsdən sürətli aviasiya texnologiyasının inkişafını ləngidən digər tənzimləyici maneələri ləğv etməsi istənilmişdir. 1973-cü ildən bəri FAA mülki təyyarələrin ABŞ quru məkanında Mach 1-i aşmasını qadağan etmişdir. Bu qərarın əsas səbəbi səs baryerini aşarkən yaranan səs bumları idi ki, bu da ətraf mühitə ciddi narahatlıq yaradırdı.
FAA administratoru Brayan Bedford mövcud texnoloji irəliləyişlər sayəsində keçmişdə yaşanan yüksək səs-küy probleminin böyük ölçüdə həll edilə biləcəyini və yeni nəsil texnologiyaların köhnə tipli səs bumlarını aradan qaldıracağını və beləliklə, 1970-ci illərdən qalan qadağanın aradan qaldırılmasına imkan verəcəyini bildirdi. NASA özünün eksperimental X-59 təyyarəsi ilə səsdən sürətli uçuşların mümkünlüyünü nümayiş etdirmişdi. 1960-cı illərdə aparılan sınaqlarda, səs sürətini aşan təyyarələrin yaratdığı şok dalğalarının yerdə çox yüksək partlayış səsi çıxardığı, atəş səslərinə və ya ildırım səslərinə bənzədiyi müşahidə edildi. Xüsusilə, “Oklahoma Siti səs bumu” təcrübələri, daim baş verən səs bumularının şüşə sınmasına, əmlaka ziyan vurmasına və minlərlə vətəndaş şikayətinə səbəb olduğunu ortaya qoydu.
Yeni nəsil səsdən tez sərnişin təyyarəsi hazırlanmaqdadır
Bunun ardınca, FAA 1973-cü ildə ABŞ ərazi sularında mülki təyyarələrin səs sürətini aşmasını qadağan etdi, çünki o dövrün texnologiyası bu problemi həll edə bilmədi. Qadağadan sonra xidmətə başlayan Concorde, ABŞ-da yalnız müəyyən şərtlər altında uça bilərdi. Sonuncu kommersiya səsdən sürətli təyyarə olan Concorde, 1976-2003-cü illər arasında xidmət göstərdi və London və Nyu-York arasındakı səyahət müddətini təxminən üç saata endirdi. Marşrutlarının əksəriyyəti Atlantik okeanını keçərək səs bumu problem yarada biləcəyi izdihamlı ərazilərdən qaçdı. Lakin, təyyarənin yüksək qiyməti onun cəlbediciliyini məhdudlaşdırdı. 2003-cü ildə Concorde təyyarəsinə gediş-dönüş biletinin qiyməti təxminən 12.000 dollar idi; inflyasiya nəzərə alınmaqla, bu rəqəm bu gün 22.100 dollardan çoxdur.
ABŞ-da fəaliyyət göstərən bir çox şirkət daha səssiz işləyən və yanacaq səmərəliliyini artıran yeni nəsil səsdən tez sərnişin təyyarələri üzərində işlərini davam etdirir. Koloradoda yerləşən Boom Supersonic, 60-80 sərnişin daşıya bilən Overture təyyarəsi üçün United Airlines, American Airlines və Japan Airlines şirkətlərindən əvvəlcədən sifariş aldığını açıqladı. Atlantada yerləşən Spike Aerospace, maksimum 18 sərnişin tutumuna malik Diplomat biznes təyyarəsi hazırlayır. Hər iki şirkət transatlantik uçuşların gələcəkdə dörd saatdan az müddətdə başa çatacağını proqnozlaşdırır.
