Alimlər Yerin dərinliklərini tədqiq edərkən uzun müddətdir mövcud olan, lakin mənşəyi tam izah edilməyən nəhəng bir anomaliyanın sirlərini açmağa başlayıblar. “Scientific Reports” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, qitənin altında yerləşən Antarktida cazibə çökəkliyi, təxminən 30-50 milyon il əvvəl baş verən geoloji proseslər nəticəsində formalaşıb və güclənib. Bu kəşf, Yerin cazibə qüvvəsinin hər yerdə eyni olmadığını və planetin daxili dinamikasının səthdəki buzlaqlara necə təsir etdiyini anlamaq üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Tədqiqatçılar Antarktida cazibə çökəkliyinin necə yarandığını öyrənmək üçün qlobal zəlzələ qeydlərindən istifadə edərək Yerin daxili strukturunu “CT skaneri” kimi üçölçülü şəkildə xəritələyiblər. Seysmik dalğaların köməyi ilə 70 milyon il əvvələ qədər uzanan simulyasiyalar aparılıb və məlum olub ki, bu anomaliya sadəcə səthdəki buz kütləsi ilə deyil, yerin dərinliklərindəki nəhəng qaya hərəkətləri ilə birbaşa əlaqəlidir.
Simulyasiyalar göstərir ki, Antarktida cazibə çökəkliyinin təməli, soyuq və sıx materialın mantiyanın dərinliklərinə çökməsi, eyni zamanda daha isti və yüngül materialın yuxarı qalxması nəticəsində qoyulub. Bu əks istiqamətli hərəkətlər qitənin altındakı kütlə paylanmasını dəyişdirərək qravitasiya sahəsində ciddi bir “boşluq” və ya zəifləmə yaradıb. Bu prosesin məhz Antarktidada genişmiqyaslı buzlaşmanın başladığı dövrə təsadüf etməsi isə alimlərin diqqətini çəkən ən vacib məqamlardan biridir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Antarktida cazibə çökəkliyi sadəcə geoloji bir maraq mövzusu deyil, həm də iqlim tarixini anlamaq üçün açar rolunu oynayır. Çünki cazibə sahəsindəki bu fərqliliklər dəniz səviyyəsinə və okean sularının hərəkətinə təsir edərək, buzlaqların yaranmasını və onların milyonlarla il ərzindəki sabitliyini şəkilləndirmiş ola bilər.
