Uzaq məsafələri sürətlə qət edə bilən və hava hücumundan müdafiə sistemlərinə meydan oxuyan hipersonik raketlər qlobal güclər arasındakı rəqabətdə həlledici amilə çevrilib. ABŞ, Rusiya və Çin kimi ölkələr, xüsusilə strateji çəkindirmə üçün 5 Mach və daha yüksək sürətə malik bu sistemləri inkişaf etdirirlər. Lakin onların yüksək qiyməti onları yalnız müəyyən hallarda istifadə edilən məhdud bir seçim halına gətirir.
Çin kosmik şirkəti olan Lingkong Tianxing bu yaxınlarda yeni hipersonik raketini təqdim etdi və bu, xərclərin kökündən azaldıla biləcəyini nümayiş etdirdi. YKJ-1000 adlandırılan hipersonik raket 7 Mach sürətinə çata bilir və 1300 kilometr mənzilə malik olmaqla, regional güc proyeksiyasına birbaşa təsir göstərmək qabiliyyətinə malikdir. Buna baxmayaraq, olduqca ucuzdur. Raketin vahid dəyərinin təxminən 700.000 yuan olduğu bildirilir ki, bu da təxminən 99.000 dollara bərabərdir. Çin şirkətinin demək olar ki, bir avtomobil qiymətinə hipersonik raket istehsal etmək qabiliyyəti, gözlənildiyi kimi, qlobal müdafiə ictimaiyyətinin diqqətini cəlb edib.
Lingkong Tianxing şirkətinin bu qədər ucuz qiymətə hipersonik raket istehsal edə bilməsinin əsas səbəbi, ənənəvi sistemlərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən innovativ dizayndan istifadə etməsidir. Sosial mediada “sementlənmiş raket” adlandırılmasına səbəb olan bu dizayn, müdafiə sənayesində istifadə edilən ixtisaslaşmış ərintilər əvəzinə, tikintidə istifadə edilənə bənzər köpük beton korpusdan istifadə edir, bəzi struktur komponentləri isə tökmə texnikasından istifadə edilərək istehsal olunur. Şirkət, köpük beton əsaslı istilik korpusu, kütləvi tökmə struktur hissələri, elektrik ayırma mexanizmləri, mülki səviyyəli kamera modulları və BeiDou istiqamətləndirmə çipləri kimi nisbətən aşağı qiymətli komponentləri birləşdirərək xərcləri azaltdığını bildirir.
Çinlilər bu raketləri “Sementli raket” adlandırır!
Bu qəribə dizayn seçimlərinə baxmayaraq, bu, sadəcə miqyaslandırıla bilməyən qəribə bir prototip deyil. Əksinə, şirkət YKJ-1000-ün əməliyyat sınaqlarının başa çatdığını və kütləvi istehsalın başladığını bildirir. Çin Dövlət Şurasının sədr müavini Çjan Quoqinqin sentyabr ayında şirkətin Çendu şəhərindəki istehsal müəssisələrini ziyarət etməsi bu açıqlamanın əsassız olmadığını göstərir.
Linqkonq Tianxinqin bu açıqlaması, xüsusən də Qərb dünyasında şübhə ilə qarşılanır. Bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, şirkətin 99.000 dollara hipersonik raket istehsal etməsi iddiası tamamilə inandırıcı deyil. Lakin, son zamanlar Çindən də oxşar yeniliklər gördüyümüz nəzərə alındıqda, bu sahədə bir irəliləyişin Qərb dünyasını heyrətləndirəcəyi təəccüblü olmazdı.
Əgər YKJ-1000-ün vahid dəyəri iddia edildiyi kimi 99.000 dollardırsa, bu, rəqib sistemlərlə müqayisədə əhəmiyyətli maliyyə boşluğu deməkdir. Məsələn, ABŞ-da istehsal olunan SM-6 tutucu raketinin qiyməti təxminən 4,1 milyon dollar, THAAD tutucularının qiyməti isə 12 ilə 15 milyon dollar arasındadır. Patriot PAC-3 sistemlərinin qiyməti 3,7 ilə 4,2 milyon dollar arasında dəyişir. Bu kəskin fərq müdafiə analitikləri tərəfindən getdikcə daha çox vurğulanan strateji bir məsələni yenidən ortaya çıxarır: ucuz, lakin dəqiq zərbə silahları onları ələ keçirmək üçün istifadə edilən bahalı müdafiə sistemlərini iqtisadi cəhətdən dayanıqsız edir. Hərbi şərhçi Vey Donqsunun Çinin dövlət xəbər agentliyinə verdiyi açıqlamada deyilir ki, bu qiymətə hipersonik raket “beynəlxalq müdafiə bazarına daxil olarsa, son dərəcə rəqabətli ola bilər”, çünki hazırda bir çox ölkədə hipersonik imkanları yoxdur və mövcud variantlardan heç biri o qədər də səmərəli deyil.
Bu vəziyyətin potensial təsiri təkcə texnologiya bazarına deyil, həm də güc balansına da şamil olunur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, YKJ-1000-ə bənzər bir sistem hətta büdcəsi məhdud olan ölkələrə də qabaqcıl döyüş gəmilərini və ya təyyarədaşıyan qrupları təhdid etməyə imkan verə bilər. Analitiklər bildirirlər ki, Venesuela kimi bir ölkə bu raketdən kifayət qədər sayda əldə edərsə, ABŞ təyyarədaşıyanlarını yatırmaq “nəzəri olaraq mümkün” olardı. Həqiqətən də, bu yaxınlarda Yəmən kimi kiçik bir ölkənin belə ABŞ və İsrail gəmilərini hədəf alaraq necə təzyiq göstərə biləcəyinin şahidi olduq. Lakin, ucuz qiymətə malik hipersonik və ya kvaziballistik sistemlərdən istifadə edən genişmiqyaslı salvo hücumları hətta ən qabaqcıl hava hücumundan müdafiə sistemlərini belə həddinə çatdıra bilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu raketlərin Çinin dövlət şirkətləri tərəfindən hazırlanmış DF-17 kimi daha qabaqcıl hipersonik sistemləri ilə birləşdirilməsi müdafiə sistemlərinə nüfuz etmə ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Başqa sözlə, YKJ-1000 təkbaşına müdafiə sistemlərini məğlub etmək üçün kifayət etməsə də, daha qabaqcıl sistemlər üçün dəyərli köməkçi vasitə kimi istifadə edilə bilər.
