Onilliklərdir ki, kompüter sənayesi silikon əsaslı yarımkeçiricilər üzərində qurulub. Bu texnologiyalar yüksək performans təklif etsə də, davamlılıq baxımından idealdan çox uzaqdırlar. Buna görə də, tədqiqatçılar daim yeni materialları və yeni hesablama modellərini sınaqdan keçirirlər. Bu axtarışın bir hissəsi olaraq, Ohayo Dövlət Universitetində maraqlı bir layihə ortaya çıxıb. Elmi-fantastik filmdən götürülmüş kimi görünən bu tədqiqatda tədqiqatçılar göbələklərdən istifadə edərək kompüter yaddaşları inkişaf etdirməkdə uğur qazanıblar. Beləliklə, ilk dəfə olaraq tədqiqatçılar tərəfindən Şiitake göbələklərindən kompüter yaddaşı hazırlanıb.
Ohayo Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən dərc edilmiş yeni bir araşdırmada onlar adi şiitake göbələklərini işləyən üzvi memristorlara (yaddaş saxlayan dövrələr) çevirməyin mümkün olduğunu nümayiş etdiriblər. Tədqiqat qrupu göbələklərin kompüter texnologiyalarında həm davamlı, həm də iqtisadi alternativ kimi istifadə edilə biləcəyini irəli sürür. Tədqiqat qrupuna rəhbərlik edən alim Con LaRokko deyir ki, şiitake göbələklərindən yaradılan dövrələr elektrik tarixini “xatırlaya” bilər və beləliklə, ənənəvi yaddaş vahidləri kimi məlumatların saxlanması və siqnal emalı tapşırıqlarını yerinə yetirir. Şiitake göbələyinin daxili quruluşu qurudulduqda və elektrodlarla birləşdirildikdə, heç bir sintetik emal tələb etmədən təbii memristor kimi davrana bilər. Memristorlar tətbiq olunan cərəyana əsasən müqavimətlərini daimi olaraq dəyişdirə bilən dövrə komponentləri kimi tanınır. Bu xüsusiyyət sayəsində onlar yalnız məlumat saxlamır, həm də insan beynindəki sinaptik əlaqələrə bənzər şəkildə işləyən süni neyron şəbəkələri yaradırlar. Lakin bu qurğuların istehsal xərcləri yüksəkdir və ətraf mühitə təsiri var.
Tədqiqatın bir hissəsi olaraq hazırlanmış göbələk əsaslı yaddaş komponentləri saniyədə 5850 Hz keçid sürətinə nail olub və təxminən 90 faiz dəqiqlik dərəcəsi nümayiş etdirib. Bu performans bugünkü silikon əsaslı aparatla rəqabət apara bilməsə də, xüsusilə aşağı güclü sistemlər üçün diqqətəlayiqdir. LaRokkonun sözlərinə görə, bu cür üzvi sxemlər enerji səmərəliliyi baxımından böyük potensiala malikdir, çünki onlar demək olar ki, heç bir gözləmə enerjisi sərf etmədən siqnalları saxlaya bilirlər: “Həqiqi neyron fəaliyyətini təqlid edən yaddaş komponentləri inkişaf etdirə bildikdə, sistem istifadə edilmədikdə enerji sərf etmək məcburiyyətində qalmayacağıq. Bu, həm iqtisadi, həm də hesablama baxımından əhəmiyyətli bir üstünlük təmin edə bilər.”
Tədqiqatçılar tədqiqatlarında yalnız şiitake göbələklərini deyil, digər göbələk növlərini də araşdırıblar. Elektrod yerləşdirməsinin optimallaşdırılmasının müxtəlif göbələk toxumalarının fərqli elektrik xüsusiyyətlərinə görə daha sabit nəticələr verdiyi bildirilib. Bundan əlavə, yüksək tezliklərdə performans azaldıqda, birdən çox göbələyi paralel olaraq birləşdirməklə sistemin sabitliyini bərpa etmək mümkün olduğu müşahidə edilib. Bu davranışın beynin müxtəlif neyron klasterlərini aktivləşdirməklə siqnal bütövlüyünü qorumaq qabiliyyətinə bənzər bir bioloji məntiqə malik olduğu deyilir. Gələcək tətbiqləri nəzərə alaraq, tədqiqatçılar kiçik miqyaslı göbələk sxemlərinin geyilə bilən cihazlarda, muxtar sistemlərdə və kənar hesablama infrastrukturlarında istifadə edilə biləcəyini təklif edirlər. Onlar daha böyük bioloji sxem şəbəkələrinin hətta kosmik texnologiyalarında da rol oynaya biləcəyinə inanırlar. Şiitake göbələklərinin yüksək radiasiya müqaviməti bu ehtimalı daha da gücləndirir. Tədqiqat qrupu həmçinin qeyd edir ki, konsepsiya miqyaslıdır və kiçik hobbi müəssisələrindən tutmuş böyük mədəniyyət müəssisələrinə qədər müxtəlif xərc səviyyələrində tətbiq oluna bilər.
