Süni intellektin enerji tələbatı artır: Köhnə təyyarə mühərriklərindən elektrik istehsal olunur

Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı məlumat mərkəzlərinin elektrik enerjisinə tələbatını kəskin artırır. Mövcud enerji infrastrukturu bu artımla ayaqlaşa bilmədiyindən bəzi texnologiya şirkətləri alternativ həll yollarına üz tuturlar. Onlardan biri istismardan çıxarılmış reaktiv təyyarə mühərriklərinin təbii qazla işləyən elektrik generatorlarına çevrilməsidir.

Süni intellekt məlumat mərkəzlərinin tikintisinə milyardlarla dollar sərmayə qoyulsa da, elektrik şəbəkələrinin genişləndirilməsi və yeni enerji istehsal güclərinin yaradılması illərlə vaxt tələb edir. Nəticədə şirkətlər yeni obyektlərini daha tez istifadəyə vermək üçün elektrik enerjisini özləri istehsal etməyə çalışırlar.

The New York Times nəşrinə açıqlama verən Rystad Energy şirkətinin analitiki Audun Martinsen bildirib ki, köhnə təyyarə mühərriklərindən hazırlanmış turbinlərə marağın əsas səbəbi qısa müddətdə elektrik enerjisi əldə etmək imkanıdır. Onun sözlərinə görə, belə sistemlərdən istifadə etməklə məlumat mərkəzini təxminən 24 ay ərzində fəaliyyətə başlatmaq mümkündür.

Müqayisə üçün, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatına əsasən, ABŞ-nin Şimali Virciniya bölgəsində məlumat mərkəzini elektrik şəbəkəsinə 100 meqavat güclə qoşmaq təxminən yeddi il çəkə bilər.

Mitsubishi Power şirkətinin nümayəndəsi də yeni elektrik istehsal güclərinin əhəmiyyətli hissəsinin yalnız 2031-ci ilədək istifadəyə veriləcəyini bildirib.

Enerji çatışmazlığı artıq böyük texnologiya şirkətlərinin layihələrinə də təsir göstərir. Microsoft ötən ay Böyük Britaniyanın Loughton şəhərində Nscale tərəfindən hazırlanan məlumat mərkəzi layihəsinin əsas müştərisi olmaq planından imtina edib. Buna səbəb yerli elektrik təchizatı şirkətinin tələb olunan enerjini yalnız 2030-cu illərin əvvəllərində və ya ortalarında təmin edə biləcəyini bildirməsi olub.

Köhnə reaktiv mühərriklərdən elektrik istehsalı üçün istifadə edən şirkətlər arasında İlon Maskın xAI şirkəti də var. Məlumata görə, şirkət Colossus 2 məlumat mərkəzinin enerji təchizatı üçün səkkiz turbin quraşdırıb.

Bu qurğular ProEnergy şirkəti tərəfindən hazırlanır. Şirkət Boeing təyyarələrində istifadə olunmuş General Electric reaktiv mühərriklərini yenidən quraraq onları təbii qazla işləyən elektrik istehsalı sistemlərinə çevirir.

OpenAI da oxşar texnologiyadan istifadə edir. Şirkətin Stargate layihəsi çərçivəsində Texas ştatının Abilene şəhərində yaradılan ilk məlumat mərkəzində 2025-ci ildən təbii qaz turbinləri tətbiq olunmağa başlanıb.

Məlumat mərkəzinin tikintisini həyata keçirən Crusoe şirkəti həmin kompleks üçün ProEnergy-dən 13 ədəd yenidən qurulmuş turbin sifariş edib.

Lakin mütəxəssislər bu texnologiyanı uzunmüddətli enerji həlli hesab etmirlər. İstismardan çıxarılmış təyyarə mühərriklərindən hazırlanan turbinlər ənənəvi təbii qaz elektrik stansiyaları üçün nəzərdə tutulmuş müasir turbinlərlə müqayisədə daha aşağı enerji səmərəliliyinə malikdir. Bundan əlavə, onların istifadəsi daha çox yanacaq sərfiyyatına və ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb ola bilər.

Bu arada Crusoe şirkətinin sentyabr ayında Boom Supersonic ilə bağladığı 1,25 milyard dollarlıq müqavilədən imtina etdiyi də məlum olub. Müqavilə çərçivəsində 29 ədəd təbii qaz turbininin alınması nəzərdə tutulurdu.

Səsdən sürətli sərnişin təyyarələri üzərində çalışan Boom Supersonic öz reaktiv mühərrikinin məlumat mərkəzlərində elektrik istehsalı üçün uyğunlaşdırılmış versiyasını da hazırlayıb. Crusoe müqavilədən imtina etsə də, turbinlərdən istifadə planlarını davam etdirdiyini bildirib.

Beləliklə, süni intellekt sənayesinin sürətli böyüməsi texnologiya şirkətlərini ənənəvi enerji təchizatı üsullarından kənara çıxmağa məcbur edir. Köhnə təyyarə mühərriklərinin elektrik generatorlarına çevrilməsi isə enerji çatışmazlığını qısa müddətdə aradan qaldırmaq üçün istifadə olunan həll yollarından birinə çevrilir.