Çin 19 sərnişin daşıya bilən elektrikli təyyarənin ilk pilotlu uçuşunu həyata keçirib
Çin 10 elektrik mühərrikli sərnişin təyyarəsini sınaqdan keçirib: CE-25A 400 kilometr uçacaq
Çin aviasiya sənayesində elektrikli təyyarələrin inkişafı istiqamətində növbəti addım atılıb. COMAC şirkətinin hazırladığı CE-25A adlı tam elektrikli sərnişin təyyarəsi ilk pilotlu sınaq uçuşunu uğurla tamamlayıb. 19 sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulan təyyarə qısa məsafəli şəhərlərarası hava nəqliyyatında istifadə məqsədilə hazırlanır.
CE-25A-nın ilk pilotlu uçuşu Çinin Şandun əyalətində həyata keçirilib. Təxminən 10 tonluq sinfə aid edilən təyyarənin göyərtəsində iki pilot və bir uçuş sınağı mühəndisi olub. COMAC-ın məlumatına görə, uçuş zamanı bütün sistemlər normal işləyib və texniki göstəricilər gözlənilən nəticələrə uyğun olub.
Yeni təyyarənin əsas xüsusiyyəti ənənəvi aviasiya yanacağı əvəzinə tam elektrikli hərəkət sistemindən istifadə etməsidir. CE-25A-nın hər qanadında beş ədəd olmaqla, ümumilikdə 10 elektrik mühərriki yerləşdirilib. Bu mühərriklər təyyarənin hərəkətini təmin edir və yanacağın yandırılmasına əsaslanan ənənəvi mühərriklərə ehtiyacı aradan qaldırır.
Açıqlanan texniki göstəricilərə əsasən, CE-25A bir enerji doldurulması ilə 400 kilometrə qədər məsafə qət etmək üçün layihələndirilib. Təyyarənin nəzərdə tutulan uçuş sürəti saatda 300 kilometr, uçuş hündürlüyü isə təxminən 2400 metrdir.
Bu göstəricilər CE-25A-nın əsasən bir-birinə yaxın şəhərlər arasında sərnişin daşımaları üçün nəzərdə tutulduğunu göstərir. Belə təyyarələr gələcəkdə qısa məsafəli regional marşrutlarda ənənəvi sərnişin təyyarələrinə alternativ ola bilər.
Elektrikli hərəkət sisteminin əsas üstünlüklərindən biri uçuş zamanı birbaşa karbon emissiyasının yaranmamasıdır. Bundan əlavə, elektrik mühərrikləri daha az mexaniki hissəyə malik olduğundan texniki xidmət xərclərinin azaldılması və səs-küy səviyyəsinin aşağı salınması baxımından potensial üstünlüklər təqdim edir. Bununla belə, ümumi ekoloji təsir elektrik enerjisinin istehsal mənbəyindən və batareyaların həyat dövründən də asılıdır.
COMAC hələlik CE-25A-nın batareya tutumu, enerji sərfiyyatı, mühərriklərin gücü və enerji doldurulması üçün tələb olunan vaxt barədə ətraflı məlumat açıqlamayıb. Buna görə də təyyarənin real istismar xərclərini və kommersiya baxımından səmərəliliyini qiymətləndirmək mümkün deyil.
CE-25A-nın ilk pilotlu uçuşundan əvvəl bir sıra pilotsuz sınaqlar həyata keçirilib. Təyyarə fevralın 2-də ilk avtonom uçuşunu uğurla tamamlayıb. Bundan sonra prototip ümumilikdə 19 avtonom sınaq uçuşunda iştirak edib. Son uçuşla birlikdə layihə pilotların iştirakı ilə aparılan sınaqlar mərhələsinə keçib.
CE-25A COMAC, Çin Daşıyıcı Raket Texnologiyaları Akademiyası (CALT) və Şanxay Cyaotun Universitetinin əməkdaşlığı çərçivəsində hazırlanır. Layihənin məqsədi elektrikli hərəkət sistemlərinin sərnişin aviasiyasında tətbiq imkanlarını araşdırmaq və gələcək kommersiya istifadəsi üçün texnoloji baza yaratmaqdır.
Hazırda təyyarənin sertifikatlaşdırılması istiqamətində də iş aparılır. Çin Mülki Aviasiya Administrasiyasının (CAAC) CE-25A üçün tip sertifikatı müraciətini qəbul etdiyi bildirilir.
Lakin müraciətin qəbul edilməsi təyyarənin kommersiya uçuşlarına hazır olması demək deyil. Bunun üçün CE-25A əlavə təhlükəsizlik yoxlamalarından, texniki qiymətləndirmələrdən və uçuş sınaqlarından keçməlidir.
Elektrikli aviasiyanın inkişafında əsas çətinliklərdən biri batareyaların enerji sıxlığıdır. Mövcud batareya texnologiyaları ənənəvi aviasiya yanacağı ilə müqayisədə daha az enerji saxlama imkanına malikdir. Bu isə elektrikli təyyarələrin uçuş məsafəsini və daşıya biləcəyi faydalı yükü məhdudlaşdırır.
Buna görə də elektrikli təyyarələrin ilkin mərhələdə qısa məsafəli regional marşrutlarda tətbiqi daha real hesab olunur.
CE-25A-nın ilk pilotlu uçuşu layihənin inkişafında mühüm mərhələ olsa da, təyyarənin kommersiya istismarına nə vaxt başlayacağı hələ açıqlanmayıb. Növbəti mərhələdə aparılacaq sınaqlar onun təhlükəsizliyini, uçuş göstəricilərini və real sərnişin daşımalarında istifadə imkanlarını müəyyənləşdirəcək.

