Dinozavr qanı ilk dəfə tapıldı, 115 milyon il sonra

Beynəlxalq alimlər qrupu 115 milyon il əvvəl yaşamış dinozavrın fosilində ilk dəfə dinozavr qanı izlərini kimyəvi olaraq təsdiqləyib. Braziliyada tapılmış sümüklərdə minerallaşmış qırmızı qan hüceyrələri və oksigen daşıyan hem molekulu aşkarlanıb. Tədqiqat Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) jurnalında dərc olunub.

Aratasaurus museunacionali

Fosillər Erkən Təbaşir dövründə indiki Braziliyanın şimal-şərqində yaşamış Aratasaurus museunacionali adlı teropoda aiddir. Sümüklər 2008-ci ildə tapılıb. Alimlərin hesablamalarına görə heyvanın uzunluğu 3 metrdən çox, çəkisi isə təxminən 34 kiloqram olub. Fosillər gənc fərdə aid olduğu üçün yetkin Aratasaurus daha iri ola bilərdi.

Mikroskop altında tapılan qırmızı qan hüceyrələri

Tədqiqatçılar ayaq sümüklərindən kəsilmiş çox nazik nümunələri mikroskop altında araşdırıblar. Damar kanallarının içində çoxlu minerallaşmış qırmızı qan hüceyrəsi tapılıb.

Kəşfi əsl sensasiyaya çevirən isə hüceyrələrin içində hem molekulunun izlərinin tapılmasıdır. Dəmir saxlayan halqa formalı bu molekul hemoqlobinin əsas hissəsidir və qanda oksigen daşıyır. Əvvəlki tədqiqatlar da fosillərdə qan hüceyrəsinə bənzər strukturlar tapdığını iddia etmişdi, lakin bunu kimyəvi səviyyədə sübut edə bilməmişdi.

“115 milyon illik qırmızı qan hüceyrələrində sağlam hem molekullarını aşkarlamaq heyrətamizdir. Bu, həqiqətən əlamətdar kəşfdir.”, Professor Kliti Qrays, Curtin Universiteti

Dinozavr qanı 115 milyon il necə qorunub qalıb?

Alimlərin fikrincə əsas rolu hausmannit adlı manqan oksidi mineralı oynayıb. Bu mineral təbii “zaman kapsulu” kimi hüceyrə strukturunu və biomolekulları sabitləşdirib. Fosillərdə kollagenə aid amin turşuları da qorunub qalıb.

Tədqiqat qrupu belə hesab edir ki, dinozavr ölümündən dərhal sonra oksigeni az, mikroblarla zəngin mühitdə sürətlə torpağa basdırılıb. Bu da qalıqları xarici təsirlərdən qoruyub.

Kəşf başqa planetlərdə həyat axtarışına da təsir edə bilər

Tapıntı paleontologiyaya qanın təkamülünü, dinozavrların maddələr mübadiləsini və fiziki aktivliyini molekulyar səviyyədə öyrənmək imkanı verir. Kəşfin kosmos tədqiqatları üçün də əhəmiyyəti var. Həssas biomolekullar sərt şəraitdə milyonlarla il qala bilirsə, oxşar həyat izləri başqa planetlərdə də qorunub qala bilər.

Tədqiqata Avstraliyanın Curtin Universiteti rəhbərlik edib. Layihədə Yaponiyanın JAMSTEC agentliyi, Braziliya Milli Muzeyi, Kariri Regional Universiteti və ABŞ-ın Cons Hopkins Universiteti də iştirak edib.

Mənbə Popular Science