Qazaxıstan və NVIDIA fiziki süni intellekt sahəsində yeni səhifə açır
Süni intellektin bu yeni nəsli robototexnikanı, avtonom sistemləri və sənaye avtomatlaşdırmasını birləşdirir.
Censen Huanın Astanaya səfəri Qazaxıstanın qlobal fiziki süni intellekt mərkəzinə çevrilmək planını beynəlxalq texnologiya sənayesinin diqqətinə çatdırır. Bu plan ölkənin enerji resurslarına, ağır sənayesinə və sürətlə böyüyən süni intellekt ekosisteminə əsaslanır.
Qazaxıstan fiziki süni intellekt üzrə qlobal mərkəzə çevrilməyi hədəfləyir. Süni intellektin bu yeni nəsli robototexnikanı, avtonom sistemləri və sənaye avtomatlaşdırmasını birləşdirir. Bu strategiya NVIDIA-nın təsisçisi və baş icraçı direktoru Censen Huanın bu gün Astanaya səfərinin əsas mövzusu olub.
Cənab Huan Qazaxıstan Respublikasının Baş nazirinin müavini, süni intellekt və rəqəmsal inkişaf naziri Jaslan Madiyevin dəvəti ilə gəlib. Astanadakı alem.ai Beynəlxalq Süni İntellekt Mərkəzində ona milli süni intellekt strategiyası və ölkənin suveren hesablama infrastrukturu haqqında məlumat verilib. O, həmçinin kadr hazırlığı proqramları və Qazaxıstan texnologiya şirkətlərinin hazırladığı məhsullarla tanış olub.
Səfərin əsas hissəsini cənab Huanla Baş nazirin müavini Madiyev arasında səmimi söhbət formatında keçirilən müzakirə təşkil edib. Onlar qlobal süni intellekt sənayesinin hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini, enerji və hesablama resurslarının niyə strateji əhəmiyyət qazandığını müzakirə ediblər. Söhbətdə fiziki süni intellektin yüksəlişi və 20 milyon əhalisi olan bir ölkənin dünya miqyasında rəqabət apara bilən texnologiya şirkətlərini necə yetişdirə biləcəyi də nəzərdən keçirilib.
“Qazaxıstan səfər etdiyim ölkələr arasında prezidentinin süni intellektin inkişafını milli prioritet elan etdiyi ilk ölkədir. Süni intellekt ölkənizin yeni səviyyəyə yüksəlməsinə kömək edəcək, insanların imkanlarını genişləndirəcək, şirkətlərə isə qlobal bazarda rəqabət aparmaq və böyümək imkanı verəcək. Süni intellekt cəmiyyətinizi dəyişdirəcək. Arzularınız və iddialı hədəfləriniz varsa, onların formalaşmasına kömək edən rəhbərliyə ehtiyacınız var. Prezident Tokayevin qarşıya qoyduğu iddialı məqsəd də məhz budur: Qazaxıstanı süni intellekt ölkəsinə çevirmək. Bu gün görüşdüyüm hər bir şirkət uğurlu olmaq, qlobal və beynəlxalq səviyyəyə çıxmaq istəyir və süni intellekt bu hədəflərin gerçəkləşməsinə kömək edəcək. Əsas məsələ iddialı hədəflərinizin olub-olmamasıdır. Əgər varsa, süni intellekt və robototexnika yeni səviyyəyə çatmağınıza və imkanlarınızı genişləndirməyinizə kömək edəcək. Alimsinizsə, süni intellekt köməkçisi sizə daha geniş araşdırmalar aparmaq imkanı verəcək. Mühəndissinizsə, süni intellekt alətləri daha yaxşı texniki həllər tapmağınıza kömək edəcək”, — Censen Huan bildirib.
Rəqəmsal gələcəyini sürətlə quran ölkə
Səfər Qazaxıstanın regionda ən iddialı rəqəmsal transformasiya proqramlarından birini həyata keçirdiyi dövrə təsadüf edir. Prezident Qasım-Jomart Tokayev süni intellektin iqtisadi artımın hərəkətverici qüvvəsi olduğu tam rəqəmsal ölkə qurmaq məqsədini qarşıya qoyub. Hökumət 2025-ci ildə bu sahəyə ayrıca cavabdeh olan Süni İntellekt və Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyini yaradıb. Qazaxıstan həmçinin regionda süni intellekt haqqında hərtərəfli qanun qəbul edən ilk ölkələrdən biri olub.
Bu iş son on ildə əldə olunmuş rəqəmsal tərəqqiyə əsaslanır. Qazaxıstanın eGov platforması müntəzəm olaraq dünyanın ən qabaqcıl rəqəmsal dövlət xidmətləri sırasında yer alır və dövlət xidmətlərinin əksəriyyəti onlayn şəkildə əlçatandır. Ölkənin maliyyə texnologiyaları, elektron ticarət və dövlət idarəçiliyi texnologiyaları sektorları region üçün nümunəyə çevrilib.
Niyə fiziki süni intellekt və niyə Qazaxıstan?
Fiziki süni intellekt süni intellektin inkişafını müəyyənləşdirən əsas istiqamətlərdən birinə çevrilir. Generativ modellər əsasən rəqəmsal məzmunla işləyir. Fiziki süni intellekt isə maşınlara real dünyanı qavramaq, onun haqqında mühakimə yürütmək və orada fəaliyyət göstərmək imkanı verir. O, avtonom robotların, ağıllı fabriklərin, özünü idarə edən sistemlərin və sənayedə rəqəmsal əkizlərin işləməsini təmin edir.
Qazaxıstan bu sahə üçün nadir rast gəlinən üstünlüklər birləşməsinə malikdir:
Enerji. Ölkə dünyanın əsas enerji istehsalçılarından biri və ən böyük uran istehsalçısıdır. Həmçinin külək və günəş enerjisi üzrə böyük potensiala malikdir.
İri miqyaslı ağır sənaye. Ölkənin mədənçıxarma, metallurgiya, neft-qaz və logistika sektorları intellektual sistemlərin öyrədilə, sınaqdan keçirilə və tətbiq oluna biləcəyi real fəaliyyət mühitləridir.
Strateji coğrafi mövqe. Transxəzər “Orta Dəhliz” üzərində, Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşməsi ölkəni avtonom logistika üçün təbii sınaq meydanına çevirir.
Kritik minerallar. Ölkənin ehtiyatları qlobal robototexnika və elektronika dəyər zəncirini təchiz edir.
Bu üstünlüklər birlikdə Qazaxıstana az sayda ölkənin təklif edə bildiyi bir imkanı təqdim etməyə şərait yaradır: sənaye süni intellektinin real fəaliyyət şəraitində hazırlanması, öyrədilməsi və sınaqdan keçirilməsi üçün beynəlxalq platforma. Qlobal texnologiya şirkətləri real sənaye tətbiqi ssenarilərinə və sınaq meydançalarına çıxış əldə edəcəklər. Qazaxıstan isə sənayenin daha sürətli modernləşdirilməsinə, daha yüksək məhsuldarlığa və daha təhlükəsiz iş yerlərinə nail olacaq. Bu, həmçinin beynəlxalq tərtibatçıları cəlb edəcək və yeni yüksək texnologiyalı sənaye sahələrinin yaradılmasına imkan verəcək.
“Qazaxıstan qarşısına iddialı məqsəd qoyub: fiziki süni intellekt üzrə dünyanın mərkəzlərindən birinə çevrilmək. Biz bunun üçün şəraiti addım-addım yaradırıq: hesablama infrastrukturumuzu genişləndirir, istedadlı kadrlara sərmayə qoyur və texnologiya şirkətlərinin inkişaf edə biləcəyi mühit formalaşdırırıq. NVIDIA ilə əməkdaşlığımız qabaqcıl süni intellektin sənaye, energetika, nəqliyyat və robototexnika sahələrində tətbiqi üçün imkanlar açır. Məqsədimiz yalnız mövcud həlləri mənimsəmək deyil, həm də qlobal bazarda rəqabət apara bilən öz texnologiyalarımızı yaratmaqdır”, — Qazaxıstan Respublikasının Baş nazirinin müavini, süni intellekt və rəqəmsal inkişaf naziri Jaslan Madiyev bildirib.
Enerji resurslarından qlobal süni intellekt infrastrukturuna
Süni intellektə tələbat artdıqca enerji, yüksək məhsuldarlıqlı hesablama və məlumat mərkəzlərinə çıxış bütün dünyada strateji əhəmiyyət qazanıb. Qazaxıstan bu resursların təchizatçısına çevrilmək üçün investisiya yatırır:
Alem.Cloud NVIDIA H200 qrafik prosessorları əsasında qurulmuş və dünyanın ən güclü 100 superkompüteri sırasında yer alan milli superkompüterdir. AI-Farabium isə Almatıda yerləşən hesablama kompleksidir.
Ekibastuzdakı Data Center Valley ilkin gücü 250 MVt olacaq və 1 QVt-a qədər genişləndirilə biləcək planlaşdırılan məlumat mərkəzləri klasteridir.
2026-cı ilin iyununda Qazaxıstan süni intellekt infrastrukturu üzrə təxminən 10 milyard dollar dəyərində sazişlər paketini elan edib. Planlara NVIDIA texnologiyaları əsasında 100 minədək qrafik prosessordan ibarət iri miqyaslı hesablama klasteri daxildir.
Qazaxıstanın məqsədi məlumat mərkəzləri qurmaqla məhdudlaşmır. Ölkə enerji və hesablama resurslarını yeni texnoloji məhsullara, yüksək ixtisas tələb edən iş yerlərinə və ixrac gəlirlərinə çevirmək istəyir. Məqsəd süni intellektin sadəcə yerləşdirildiyi deyil, yaradıldığı bir məkana çevrilməkdir.
Qazaxıstanın süni intellekt startapları qlobal bazara çıxır
Higgsfield ekosistemin artıq nə qədər irəlilədiyini göstərir. Şirkət video yaratmaq üçün generativ süni intellekt alətləri hazırlayır və “unikorn” statusuna çatıb. Şirkətin təqdim etdiyi rəqəmlərə görə, onun dəyəri 9 milyard dolları keçib. Fəaliyyətə başlamasından 18 ay sonra illikləşdirilmiş gəliri 1 milyard dollara çatıb və şirkət ayda 10 trilyondan çox token emal edir. Qazaxıstanda 600-dən çox əməkdaşı çalışır.
“Əvvəldə də, sonda da əsas məsələ budur ki, siz şirkətlərə deyil, insanlara sərmayə qoyursunuz. Higgsfield-in təsisçiləri gördükləri işdə uzaqgörəndirlər. Onların gözəl ideyası var idi və bunu həyata keçirmək asan deyil, xüsusən də qlobal miqyasda inanılmaz dərəcədə böyük maliyyə dəstəyinə və güclü təcrübəyə malik şirkətlərlə rəqabət apardığınız zaman. Amma bunlar dünyanın ən parlaq zəkalı insanları sırasındadırlar. Onların burada, Qazaxıstanda orta yaşı 25 olan 600 əməkdaşı var. Onların çoxu dərin texnologiyalar üzrə mühəndislər və kompüter elmləri mütəxəssisləridir. Qazaxıstanda və ABŞ-də ofislərinin olması sayəsində iki ölkənin mədəniyyətini və təcrübəsini birləşdirərək qlobal miqyasda rəqabət apara bilirlər. Bir şirkətə sərmayə qoyanda əslində insanlara sərmayə qoyursunuz. Və ən yaxşı insanları seçməlisiniz”, — NVIDIA-nın təsisçisi və baş icraçı direktoru Censen Huan bildirib.
Higgsfield göstərir ki, Qazaxıstanda fəaliyyət göstərən komandalar qlobal bazar üçün məhsullar yarada bilərlər. Bu, beynəlxalq investisiyalar cəlb edir, ölkə daxilində əqli mülkiyyət yaradır və mühəndislər üçün yüksək əlavə dəyər yaradan iş yerlərinin sayını artırır. Beynəlxalq innovasiya klasteri Astana Hub bu inkişaf prosesini dəstəkləyir. O, startaplara kapital cəlb etmək, böyümək və qlobal bazarlara çıxmaqda kömək edir. NVIDIA Inception kimi beynəlxalq proqramlar isə onlara texnologiya və ekspert biliklərinə çıxış imkanı verir.
İstedadlı kadrlara sərmayə
İnsan kapitalı milli süni intellekt strategiyasının əsas dayaqlarından biridir. alem.ai proqramlaşdırma və rəqəmsal bacarıqlar üzrə yeni nəsil mühəndislər yetişdirən TUMO Astana və Tomorrow School-a ev sahibliyi edir.
NVIDIA ilə planlaşdırılan əməkdaşlıq alem.ai, Astana Hub, QAIRU və Qazaxıstanın aparıcı texniki universitetləri ilə təhsil təşəbbüslərini əhatə edir. Müzakirə olunan variantlardan biri QAIRU-da NVIDIA Dərin Öyrənmə İnstitutunun (DLI) regional mərkəzinin yaradılmasıdır. Artıq 12 texniki universitetin nümayəndəsi DLI-nin pilot proqramında iştirak edib.
“Censen Huanın Astanaya və alem.ai-yə səfəri Qazaxıstanın texnologiya şirkətləri üçün yeni imkanlar açır. Bu, xüsusilə süni intellekti, robototexnikanı, sənayeni və infrastrukturu birləşdirən fiziki süni intellekt texnologiyaları baxımından əhəmiyyətlidir. Qazaxıstandakı startaplar artıq robototexnika, avtonom idarəetmə və intellektual sistemlər sahələrində həllər hazırlayırlar. Məqsədimiz bu komandaların infrastruktura, ekspert biliklərinə və beynəlxalq tərəfdaşlara çıxış əldə edə biləcəyi mühit yaratmaq, bununla da texnologiyalarını inkişaf etdirmələrinə və qlobal bazarlara çıxarmalarına imkan verməkdir”, — Astana Hub-ın baş icraçı direktoru Maqjan Madiyev bildirib.
Süni İntellekt Ayının yekunu
Səfər NVIDIA-nın baş tərəfdaş olduğu və Qazaxıstanda süni intellektə həsr edilmiş beynəlxalq tədbirlər silsiləsini birləşdirən Süni İntellekt Ayına yekun vurub. Proqram sentyabrın 23-də süni intellekt agentlərinin hazırlanmasına həsr olunmuş beynəlxalq HackAlem AI hakatonu ilə başlayıb. Tədbir süni intellekt hakatonunda ən çox iştirakçı sayına görə GUINNESS WORLD RECORDS™ rekorduna imza atıb.
Censen Huanın səfəri Qazaxıstanın süni intellekt sahəsində beynəlxalq tərəfdaşlıqlarında yeni mərhələnin başlanğıcını göstərir. Ölkənin strateji məqsədi enerji, sənaye, hesablama resursları və mühəndis istedadlarının yeni nəsil texnologiyalar yaratmaq üçün bir araya gəldiyi qlobal fiziki süni intellekt mərkəzinə çevrilməkdir. Məqsəd qlobal investisiyaları və texnologiya şirkətlərini cəlb etmək, sənayenin modernləşdirilməsini sürətləndirmək və iqtisadi artım üçün yeni mənbələr yaratmaqdır.
