Demək olar ki, bütün sahələrdə ciddi dəyişikliklərə səbəb olan süni intellekt nəşriyyat və ədəbiyyat dünyasına da təsir göstərməyə başlayıb. Süni intellekt vasitəsilə hazırlanan kitabların sayının sürətlə artması sektorda yeni problem yaradıb. Xüsusilə Amazon-un elektron kitab mağazasında belə nəşrlərin sayı diqqətçəkən səviyyəyə çatıb.
Amazon-un bu prosesin mərkəzində yer almasının iki əsas səbəbi var. Bunlardan biri Kindle-ın elektron kitab oxucuları arasında ən böyük platformalardan birinə çevrilməsi, digəri isə Amazon-un müəlliflərə nəşriyyatla müqavilə bağlamadan kitablarını birbaşa yayımlamaq imkanı verməsidir. Yeni müəlliflər üçün böyük imkan yaradan bu sistem indi süni intellektlə kütləvi şəkildə kitab hazırlayan şəxslər tərəfindən də istifadə olunur.
Süni intellekt vasitəsilə qısa müddətdə çoxlu sayda kitab hazırlamaq mümkün olduğundan platformaya minlərlə yeni nəşr əlavə edilir. Bu isə insan tərəfindən yazılan kitabların böyük kataloq daxilində görünməsini və potensial oxuculara çatmasını getdikcə çətinləşdirir. Yeni yayımlanan araşdırma problemin miqyasını konkret rəqəmlərlə göstərir.
Araşdırmaçılar 2023-cü ilin yanvarından 2026-cı ilin martına qədər Amazon-da satışa çıxarılan 14 419 müstəqil nəşr edilmiş elektron kitabı təhlil ediblər. Kitablar mətnlərində ehtimal olunan süni intellekt istifadəsinin səviyyəsinə görə təsnifləşdirilib. Mətninin ən azı 25 faizində süni intellekt tərəfindən yaradılmış məzmun əlamətləri aşkarlanan kitablar araşdırılan nəşrlərin təxminən 20 faizini təşkil edib. Başqa sözlə, təhlil edilən hər beş kitabdan təxminən birində süni intellektdən əhəmiyyətli dərəcədə istifadə edildiyi müəyyənləşdirilib.
Araşdırmada ABŞ-nin ən böyük nəşriyyatlarından birinin təxminən 500 min Amazon kitabını əhatə edən daxili satış məlumatlarından da istifadə olunub. Platformada satılan elektron kitabların təxminən 95 faizini əhatə etdiyi bildirilən bu məlumat bazası vasitəsilə kitabların gündəlik satış göstəriciləri müqayisə edilib.
Nəticələr bazara daxil olan kitabların sayının gəlirlərdən xeyli sürətlə artdığını göstərib. Araşdırılan dövrdə bir rüb ərzində satılan kitabların sayı 19,2 dəfə artdığı halda, ümumi rüblük gəlir 8,9 dəfə yüksəlib. Nəticədə bir çox kateqoriyada hər kitaba düşən orta gəlir azalıb.
Bu vəziyyət peşəkar müəlliflər üçün daha ciddi problem yaradır. Bir müəllifin bir kitab üzərində aylarla, hətta illərlə işləməsi mümkün olduğu halda, süni intellektdən istifadə edən şəxslər qısa müddətdə yüzlərlə kitab hazırlayıb satışa çıxara bilirlər. Bu modeldə hər kitabın uğur qazanmasına da ehtiyac yoxdur. Yüzlərlə və ya minlərlə nəşrdən yalnız kiçik bir hissəsinin satış əldə etməsi belə ümumi fəaliyyəti gəlirli edə bilər. Beləliklə, keyfiyyətdən daha çox kəmiyyətə əsaslanan yeni nəşr modeli formalaşır.
Problem yalnız Amazon-da müstəqil şəkildə yayımlanan elektron kitablarla məhdudlaşmır. Nəşriyyatlar və ədəbi agentliklər də müəlliflərin süni intellektdən hansı səviyyədə istifadə etməsinin qəbul edilə biləcəyi barədə müzakirələr aparırlar. Bir tərəfdən bu texnologiyanın redaktə və digər yaradıcı proseslərdə verdiyi imkanlardan istifadə etmək istənilir, digər tərəfdən isə əsərin həqiqətən insan tərəfindən yazılıb-yazılmadığını müəyyənləşdirmək getdikcə çətinləşir.
Əsas problemlərdən biri mövcud süni intellekt detektorlarının nəticələrinin qəti sübut hesab edilə bilməməsidir. Belə sistemlər insan tərəfindən yazılmış mətnləri də səhvən süni intellekt məhsulu kimi müəyyən edə bilir. Buna görə kitabın detektor tərəfindən “süni intellektlə yaradılıb” kimi işarələnməsi onun həqiqətən belə hazırlanmasını sübut etmir.
Nəticədə nəşriyyat sənayesi sürətlə artan süni intellekt məzmunu ilə necə mübarizə aparacağını müəyyənləşdirməyə çalışır. Əsas suallardan biri isə açıq nəşr platformalarının yaratdığı imkanları məhdudlaşdırmadan, kütləvi şəkildə hazırlanan aşağı keyfiyyətli məzmunun real müəllifləri və oxucuları sıxışdırmasının qarşısının necə alınacağıdır.
